Vodič za onkološke pacijente - integrativni pristup za lakše podnošenje hemoterapije

Autor teksta: dr Ivana Kovačević
Stručni savetnik i doktor opšte medicine

Broj obolelih od malignih bolesti u stalnom je porastu, a lečenje onkoloških pacijenata predstavlja sve veći izazov za savremenu medicinu. Etiologija bolesti je kompleksna i obuhvata brojne faktore — genetske aberacije, faktore životne sredine (poput teških metala, elektromagnetnog zračenja i opšteg zagađenja vazduha, hrane i vode), uticaj onkogenih virusa i mikroorganizama, ali i hronični psihofizički stres.

Kada je reč o terapijskim opcijama, iako inovativni pristupi poput imunoterapije donose revolucionarne pomake, njihova visoka cena i ograničena dostupnost uslovljavaju da metode konvencionalne medicine — hemoterapija i radioterapija — i dalje nose primat. Iako ove terapije omogućavaju produženje života, a u pojedinim slučajevima i potpuno izlečenje, sa sobom nose niz teških posledica: od akutnih tegoba (mučnina, dijareja, gubitak apetita i kose) do dugotrajnih i trajnih oštećenja vitalnih organskih sistema. U radu sa onkološkim pacijentima, najčešće se susrećem sa pitanjem: “Kako da izdržim sledeći ciklus?” Cilj integrativnog pristupa nije borba protiv konvencionalne medicine, već stvaranje “štita” za zdrava tkiva kako bi pacijent kroz terapiju prošao sa što manje patnje i bez neplaniranih prekida.

Upravo tu leži značaj i čar integrativne medicine — pristupa koji spaja domete konvencionalnog lečenja sa naučno utemeljenom komplementarnom podrškom. U tom kontekstu, primena PMA zeolita i vodonikom obogaćene vode izdvaja se kao snažna antioksidativna i zaštitna strategija za ublažavanje oštećenja sluznice creva, prevenciju oštećenja jetre i polineuropatije, te očuvanje imuniteta i kvaliteta života pacijenata.

1. Zašto dolazi do teških nuspojava tokom hemoterapije i radioterapije

Mnogi pacijenti kojima je dijagnostikovan rak danas imaju znatno više opcija za lečenje nego što je to bio slučaj pre samo deceniju. U pojedinim slučajevima, ovi tretmani mogu dovesti do izuzetnih rezultata, potpuno eliminišući tumore kod pacijenata kod kojih se rak proširio po celom telu.

Ali, iako hemoterapija i radioterapija i dalje predstavljaju stub lečenja i njihov cilj jeste uništenje malignih ćelija i zaustavljanje njihovog nekontrolisanog rasta, obe teraije imaju jedan nedostatak - selektivnost.

Citostatski lekovi i jonizujuće zračenje ne prave razliku između malignih ćelija i zdravih tkiva sa brzom stopom obnavljanja. Tokom lečenja dolazi do sistemskog oštećenja zdravih struktura, masovnog stvaranja slobodnih radikala (oksidativnog stresa) i potiskivanja prirodnih odbrambenih mehanizama organizma, što rezultira nizom teških nuspojava.

Drugi problem sa kojim se gotovo svi trenutni vidovi lečenja suočavaju - kod mnogih pacijenata oni vremenom prestaju da deluju. Ova pojava, u javnosti poznata kao rezistencija na lekove, predstavlja jedan od najvećih izazova sa kojima se danas suočavaju i naučnici koji istražuju rak i sami pacijenti. Kada se ćelije raka odupiru dejstvu lekova koji se koriste za lečenje, one mogu da rastu i ponovo formiraju tumore – proces poznat kao rekurencija ili relaps. Ponekad se otpornost razvija brzo, u roku od nekoliko nedelja od početka lečenja. U drugim slučajevima rezistencije, ćelije raka mogu da se prilagode leku tokom njegove primene, stičući molekularne promene koje im omogućavaju da izbegnu njegovo dejstvo.

Istraživači smatraju da je jedan od mogućih načina za prevazilaženje ili odlaganje razvoja rezistencije, lečenje pacijenata kombinacijama različitih lekova koji imaju različit molekularni mehanizam dejstva.

Takođe dešava se i da se ćelije raka odupiru lečenju tako što počinju da izbacuju lekove protiv raka i sam lek teško je zadržati unutar maligne ćelije koju bi lek trebao da uništi. Na primer, zdrave ćelije poseduju proteine poznate kao transporteri, koji izbacuju toksične materije. Jedna takva grupa proteina, nazvana ABC transporteri (transporteri sa kasetom koja vezuje ATP), izbacuje određene lekove za hemoterapiju, uključujući doksorubicin, kao i neke lekove za ciljanu terapiju, poput imatiniba ^[1].

Upravo rezistencija i sposobnost tumorskih ćelija da odbace citostatik zahtevaju kombinovanu primenu a neretko i povećanje doze leka koji se koristi u lečenju. Ovo za posledicu može imati dodatno optrerećenje za jetru i bubrege, uticaj na krvne ćelije, oštećenje crevne sluznice i mikrobioma ali i razvoj polineuropatije.

1.1. Najčešće posledice - od oštećenja sluznice do periferne polineuropatije

Nuspojave variraju u zavisnosti od primenjenog protokola, ali se u kliničkoj praksi najčešće manifestuju kroz oštećenja nekoliko ključnih sistema:

• Oštećenje digestivnog trakta (upala sluznice creva, enteritis) - sluznica usne duplje, želuca i creva obnavlja se izuzetno brzo, zbog čega je prva na udaru hemoterapije i zračenja. Dolazi do pojavi afti i ulceracija u ustima, atrofije crevnih resica, ulceracija (čireva) i narušavanja crevne barijere (leaky gut). Klinički se to manifestuje kroz bolove u crevima, mučninu, povraćanje, opstipaciju ili uporne dijareje koje vode do dehidracije i malapsorpcije nutrijenata /ovaj čast neželjeni efekat daje etoposid/.
• Hepatotoksičnost (preopterećenje i oštećenje jetre) - jetra je glavni organ odgovoran za metabolizam i eliminaciju citostatika. Velika količina toksičnih nusprodukata / koji nastaju kao posledica dejstva lekova/ i samih tumorskih ćelija dovodi do skokova enzima jetre (AST, ALT), masne infiltracije i funkcionalnog iscrpljivanja jetre.
• Periferna polineuropatija uzrokovana hemoterapijom - određeni citostatici (poput preparata platine -karboplatin, taksana i vinkristin, vinblasin) direktno oštećuju periferna nervna vlakna. Pacijenti ovo opisuju kao trnjenje, mravinjanje, bockanje, žarenje ili gubitak osećaja u šakama i stopalima. Polineuropatija značajno narušava koordinaciju i kvalitet života, a neretko je razlog za smanjenje doze ili prekid terapije.
• Oštećenje koštane srži i sistemski pad imuniteta - oštećenje koštane srži dovodi do pada eritrocita (anemija), trombocita (sklonost krvarenju) i leukocita/neutrofila (neutropenija), čineći pacijenta podložnim teškim infekcijama.
• Hronični onkološki umor - kombinacija anemije, hronične upale, oksidativnog stresa i nakupljanja toksina stvara stanje duboke fizičke i mentalne iscrpljenosti koja ne prolazi ni nakon odmora.

1.2. Uloga integrativne medicine u savremenoj onkologiji

Integrativna medicina ne predstavlja zamenu za konvencionalno onkološko lečenje (hirurgiju, hemoterapiju, radioterapiju ili imunoterapiju), niti zagovara odustajanje od zvaničnih medicinskih protokola. Umesto toga, ona kombinuje najbolje domete savremene medicine sa naučno potkrepljenim komplementarnim metodama.

Glavni ciljevi integrativnog pristupa u onkologiji su:

• Protektivni efekat - zaštita zdravih tkiva i organa (jetre, bubrega, creva i nerava) od toksičnog dejstva terapije.
• Smanjenje intenziteta neželjenih efekata - ublažavanje mučnine, dijareje, neuropatskog bola i umora.
• Očuvanje kontinuiteta lečenja - omogućavanje pacijentu da primi predviđeni broj ciklusa hemoterapije u punoj dozi i predviđenim vremenskim intervalima, bez odlaganja zbog loše krvne slike ili toksičnosti.
• Podrška imunskom sistemu i kvalitetu života - očuvanje snage, nutritivnog statusa i psihofizičkog blagostanja pacijenta tokom celokupnog lečenja.

Postoje suplementi koji se mogu koristiti kao podrška tokom onkološke terapije i koji se ne kose sa citostaticima i radioterapijom ako se primenjuju na adekvatan način. Ovde ćemo dati smernice koje će pomoći da se bolje razume i pravilno primeni suporativna terapija.

Tako na primer, primena PMA zeolita (za zaštitu gastrointestinalnog trakta i detoksikaciju) i hidrogenizovane vode (kao molekularnog antioksidansa za zaštitu tkiva i nerava) predstavlja jednu od najperspektivnijih potpornih strategija savremene integrativne onkologije.

2. PMA zeolit

Materijal na bazi zeolita klinoptilolita sa dobro definisanim svojstvima – takozvani PMA-zeolit (kroz sertifikovane medicinske oblike poput Detoxamin praha) – ispitan je u različitim kliničkim primenama i pokazao je potencijal kao pomoćna terapija kod upalnih stanja i osteoporoze, kao i tokom hemoterapije ^[2].

Ovaj posebno prerađeni zeolit deluje u crevima tako što vezuje i neutrališe štetne supstance (poput amonijaka koji stvaraju tumori), smanjuje oksidativni stres i podržava imunološki sistem. Ranija istraživanja ukazala su na sposobnost PMA zeolita da očuva integritet crevne sluznice i ublaži tegobe vezane za sindrom propusnih creva, što je od velikog značaja kod onkoloških pacijenata ^[3]. Za detaljniji pregled mehanizama obnove intestinalne barijere, pogledajte rad dr Ivane Kovačević o temi PMA Zeolit /Detoxamin/ i zdravlje creva - od oporavka sluzokože do potporne onkološke terapije.

2.1. Šta su pokazali rezultati kliničkog ispitivanja?

Istraživanje je obuhvatilo 120 pacijenata praćenih tokom šest meseci, koji su uz hemoterapiju nasumično primali ili PMA-zeolit ili placebo (lažni lek):

Veća podnošljivost hemoterapije - pacijenti koji su uzimali PMA-zeolit uspeli su da prime veći broj planiranih ciklusa hemoterapije bez prekida, što je od ključnog značaja za uspeh onkološkog lečenja.

Manja učestalost oštećenja nerava - neuropatija se razvila kod 64,3% pacijenata koji su uzimali zeolit, u poređenju sa 70,6% u placebo grupi. Iako je smanjenje uočeno kod svih, zaštitni efekat zeolita bio je naročito izražen i naučno potvrđen kod muškaraca.

Dakle, Panaceova studija pokazala je bolju podnošljivost hemoterapije (veći broj ciklusa) uz nižu učestalost hematološke toksičnosti teškog stepena ^[4].

3. Hidrogenizovana voda

Vodonik (H2) se trenutno smatra obećavajućim medicinskim gasom sa potencijalom da spreči ili izleči niz oboljenja, kao što su povrede usled ishemije i reperfuzije, neurodegeneracija, metabolički sindrom, zapaljenje, mitohondrijalne bolesti, pa čak i rak.

O efektima vodonika na tumorske ćelije urađene su brojne studije, među kojima su one gde su najzastupljeniji karcinomi respiratornog trakta, uključujući ne-mikrocelularni karcinom pluća /najčešći oblik karcinoma pluća/ i druge oblike karcinoma pluća, dok je samo jedna studija bila posvećena karcinomu nazofarinksa. Studija sprovedena na 58 odraslih osoba sa uznapredovalim ne-mikrocelularnim karcinomom pluća pokazala je da su se simptomi bolesti značajno smanjili nakon tretmana vodonikom; dok je vreme preživljavanja bez progresije bolesti u kontrolnoj grupi iznosilo 4,4 ± 1,2 meseca, u grupama tretiranim vodonikom zabeleženo je preživljavanje u rasponu od 7,9 ± 2,2 do 10,1 ± 2,6 meseci (Chen et al., 2020). Ove studije su ukazale na opšti fenomen suzbijanja rasta tumora i pojačanu apoptozu /programiranu smrt oštećenih ili malignih ćelija/. U kontekstu ne-mikrocelularnog karcinoma, autori Chen i saradnici (2020) utvrdili su opšte poboljšanje parametara preživljavanja bez progresije bolesti i ukupnog preživljavanja pri trajanju terapije od dve nedelje do godinu dana, što ukazuje na antitumorska svojstva vodonika. Ovi nalazi su u skladu sa studijom koju su sproveli Terasaki i saradnici (2019), a u kojoj je utvrđeno da voda bogata vodonikom poboljšava stopu ukupnog preživljavanja kada se kombinuje sa lekovima kao što su gefitinib i naftalen. Shodno tome, studija autora Terasaki i saradnika (2019) takođe je potvrdila nalaze o kombinovanoj terapiji vodonikom, prema kojima istovremena primena leka 5-FU i vode sa 0,8 mM vodonika može pojačati efekte leka 5-FU bez umanjenja njegove efikasnosti (Runtuwene et al., 2015).

Stoga se može zaključiti da se vodonik može koristiti kao pomoćno sredstvo, bilo za povećanje efikasnosti antikancerogenih lekova, bilo za ubklažavanje njihovih neželjenih efekata ^[5].

4. Šta još može pomoći tokom terapije?

Postoje brojni suplementi i biljni preparati koji mogu poslužiti kao delotvorna podrška tokom citostatske i radioterapije, ali je od ključne važnosti da se njihova primena sprovodi isključivo u dogovoru sa nadležnim onkologom i lekarom integrativne medicine. Pojedini prirodni sastojci mogu stupiti u interakciju sa hemoterapeuticima, zbog čega su izbor preparata, doza i tajming uzimanja presudni.

1. Medicinske gljive – imunomodulacija i snaga organizma
   U kliničkoj praksi izuzetno su se dobro pokazale medicinske gljive poput Reiši (Ganoderma lucidum), Čage, Ćuranovog repa (Coriolus versicolor) i Agarikusa (Agaricus blazei). Zahvaljujući visokom sadržaju specifičnih beta-glukana, ove gljive pomažu u očuvanju funkcije imunskog sistema, ublažavaju hronični umor i pomažu organizmu da lakše podnese agresivne terapijske protokole.
2. Zaštita oralne sluzokože (prevencija mukozitisa i afti)
   Oštećenje sluzokože usne duplje može značajno otežati ishranu i hidraciju. Primena Lysobact-a (zbog antiseptičnog i protektivnog dejstva lizozima) i blago mućkanje suspenzije PMA zeolita u vodi pokazali su odlične rezultate u praksi.
   Savet za primenu: Sa zaštitom sluznice optimalno je započeti 1 do 2 dana pre početka novog ciklusa hemoterapije, kao i nekoliko dana nakon završenog ciklusa, kako bi se sluznica blagovremeno pripremila i zaštitila.
3. Podrška funkciji jetre - skok enzima jetre (AST, ALT) i posebno gamaglobulina / gama-glutamil transferaze (γGT) česta su posledica metaboličkog opterećenja citostaticima i neretko dovode do neplaniranog odlaganja terapije. Kao potpora parenhimu jetre i stimulaciji njene regeneracije mogu pomoći:
   • PMA zeolit (za vezivanje endotoksina i smanjenje opterećenja jetre),
   • Mlečni čkalj / sikavica (zbog aktivnog sastojka silimarina koji deluje hepatoprotektivno)
   • LIV 52, sveža surutka i kurkuma / kurkumin (uz oprez i precizno usklađivanje dana uzimanja u odnosu na dan primene hemoterapije).
4. Za popravljanje krvne slike, smanjenje sistemske upale i opštu nutritivnu podršku:
   • Mikroalge (Hlorela i Spirulina) – bogate hlorofilom, aminokiselinama i mikronutrijentima za podršku hematopoezi,
   • Omega-3 masne kiseline – za ublažavanje sistemske upale i očuvanje mišićne mase
   • Anamu i Lycium (Goji) – kao dodatni biljni tonici.
5. Promena životnih navika kao temelj lečenja.

   Nijedan suplement niti čaj ne mogu zameniti temeljne zdrave navike. Za uspešan oporavak i podnošenje terapije neophodno je delovati celovito:

   • Prestanak pušenja i konzumacije alkohola (radi smanjenja dodatnog toksičnog opterećenja)
   • Prilagođena, nutritivno bogata ishrana usmerena na smanjenje inflamacije
   • Upravljanje stresom i higijena sna (san je primarni period regeneracije tkiva i imuniteta)
   • Prilagođavanje radnog okruženja (kod osoba izloženih profesionalnim toksinima ili visokom fizičkom naporu).

Svaki pacijent i svaki tumor predstavljaju jedinstven biološki profil. Zato u integrativnoj onkologiji ne postoje univerzalni recepti — ciljana, individualno prilagođena terapija ostaje jedini ispravan put.

Utemeljena konvencionalna terapija i dalje uzima primat a integrativni pristup čuva samog čoveka — njegovu snagu, vitalnost i kvalitet života tokom lečenja. Spajanjem vrhunskih dometa onkologije i naučno zasnovane potporne terapije, otvaramo svet prepun mogućnosti i nade koji vam pomaže da kroz svaki korak ka ozdravljenju prođete sa više snage i mirnoće.

Reference

1. National Cancer Institute (NCI). Targeted Therapy to Treat Cancer. Available at: Cancer.gov Fact Sheet.
2. Mastinu, A., et al. (2019). Zeolite Clinoptilolite: Therapeutic Properties and Applications of Natural Microporous Materials. Molecules, 24(8), 1517. PMC / PubMed: PMC6515299.
3. Lamprecht, M., et al. (2015). Effects of zeolite supplementation on parameters of intestinal barrier integrity, inflammation, redoxbiology and performance in aerobically trained subjects. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 12, 40. BioMed Central: JISSN Article.
4. Panaceo Research. (2021). Efficacy and safety of PMA-Zeolite in cancer patients undergoing chemotherapy: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial (120 patients study). Clinical Study Report: Panaceo Vitacel Study (PDF).
5. Li, S., et al. (2021). Hydrogen Gas in Cancer Therapy: A Review of Clinical and Experimental Studies. Frontiers in Oncology / PubMed Central: PMC8270191.